W poniedziałek, 9 listopada, władze Opola i regionu złożyły kwiaty przy obelisku u zbiegu ulic Piastowskiej i Barlickiego. W tym miejscu 88 lat temu naziści spalili Nową Synagogę. Wojewoda Monika Jurek mówiła o obowiązku pamięci o ofiarach, a wicemarszałkini Zuzanna Donath-Kasiura przypomniała, ile Opole i Śląsk zawdzięczały swoim żydowskim mieszkańcom.
Rocznica pogromu z nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku przypadła w drugim dniu żałoby narodowej po strzelaninie na Rynku Głównym w Krakowie. Do tej tragedii nawiązała wojewoda opolska Monika Jurek. Mówiła o pamięci należnej ludziom, którzy padli ofiarą przemocy.
– Ludzie ludziom zgotowali ten los. […] Warto i trzeba pamiętać o tych ludziach, którzy na to nie zasłużyli. To nasza powinność, nasz obowiązek, żeby o takich wydarzeniach mówić, pamiętać o nich i oddawać hołd ofiarom. Myślę, że ten pomnik nie jest za bardzo eksponowany w naszym mieście. Tym bardziej właśnie 9 listopada, w rocznicę nocy kryształowej, trzeba go pokazywać i trzeba o tym pamiętać – powiedziała Monika Jurek, wojewoda opolska.
W listopadzie 1938 roku opolska synagoga miała wielką kopułę i salę modlitewną na 600 osób. W nocy naziści
wyciągnęli rabina Hansa Hirschberga z mieszkania przy dzisiejszej ul. Oleskiej. W nocnej koszuli, popychany i obrzucany wyzwiskami, został doprowadzony pod synagogę. Tam wręczono mu kanistry z benzyną i zmuszono do podpalenia świątyni.
Strażacy pilnowali, by ogień nie przeniósł się na sąsiednie budynki, w tym na gmach, w którym dziś mieści się Opolski Urząd Wojewódzki. W synagodze spłonęły biblioteka i archiwum gminy żydowskiej.
Tej samej nocy bojówki splądrowały 13 dużych sklepów należących do żydowskich mieszkańców, głównie w Rynku i przy ul. Krakowskiej. Biły właścicieli i członków ich rodzin. Kupcy musieli na własny koszt wstawić nowe szyby, a później zmuszono ich do sprzedaży sklepów po cenach ustalonych przez państwo.
Wicemarszałkini Zuzanna Donath-Kasiura przypomniała, że historia żydowskich mieszkańców Śląska obejmowała także dziesięciolecia pracy, życia społecznego i rozwoju przemysłu. Mówiła o tym dorobku i o tym, do czego doprowadził nazizm.
– Bardzo ważne jest, abyśmy pamiętali, jak ważną społecznością na Śląsku była społeczność żydowska, jak dynamicznie rozwijał się przemysł, taki mądry, który dbał o pracowników. Ale szczególnie w kontekście nocy kryształowej ważne jest, abyśmy pamiętali, do czego doprowadza nienawiść, do jakich morderstw i okrucieństwa doprowadził nazizm. Ważne, abyśmy nie tylko pamiętali, ale robili wszystko, żeby nienawiść po raz kolejny się nie rozprzestrzeniała.
Bardzo wiele mamy przykładów mowy nienawiści, ale też czynów, które zasługują na potępienie. Odpowiedź może być jedna. Nie ma zgody na nienawiść, nie ma zgody na skłócanie społeczeństwa i ludzi. Szanujmy się, rozmawiajmy ze sobą. Pamiętajmy, że każdy z nas ma prawo się różnić, ale po to mamy narzędzia demokratyczne, po to jesteśmy ludźmi, żeby ze sobą rozmawiać i uczyć się od siebie nawzajem – powiedziała Zuzanna Donath-Kasiura, wicemarszałkini województwa opolskiego.
W 1932 roku w Opolu mieszkało 607 Żydów. W maju 1939 roku, według ostatniego przedwojennego spisu, pozostało ich 299. Miesiąc wcześniej zakończono rozbiórkę ruin synagogi przy dzisiejszej ul. Piastowskiej. Po świątyni został pusty plac.
O życiu żydowskiego Opola przypomniano także w Collegium Maius Uniwersytetu Opolskiego. W 70. rocznicę śmierci rabina Leo Baecka odbyła się tam konferencja poświęcona jego działalności i twórczości. To w Opolu Baeck napisał „Istotę judaizmu”, książkę, w której podjął polemikę z niemieckim teologiem Adolfem von Harnackiem.
Fot. Arch. Melonik
