Sześć spektakli w Pekinie i Szanghaju, entuzjastycznie reagująca publiczność i dyskusje na chińskich uczelniach. „AUTENTIK” Norberta Rakowskiego, wspólne dzieło Teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu i Wrocławskiego Teatru Pantomimy, zakończył chińskie tournée sukcesem. Opolscy artyści nie byli jednak pierwszymi Polakami, którzy zachwycili chińską publiczność. W Państwie Środka polski teatr od kilkunastu lat ma swoją publiczność, a niektórzy nasi reżyserzy osiągnęli tam status niemal gwiazdorski.
Jest w tej historii coś przewrotnego. W kraju, który produkuje niemal wszystko, od samochodów elektrycznych po elektroniczne gadżety, Polacy postanowili zaprezentować coś, czego nie da się wyprodukować na taśmie. Autentyczność.
I najwyraźniej trafili w dziesiątkę.
Spektakl „AUTENTIK” w reżyserii Norberta Rakowskiego pokazano trzykrotnie w Pekinie, podczas międzynarodowego festiwalu Beijing People’s Art Theatre, i trzykrotnie w Szanghaju, w ramach Autumn IS Festival w Theatre YOUNG. Od 30 października do 7 listopada polscy artyści występowali przed publicznością dwóch wielkich chińskich metropolii.
Według informacji opolskiego teatru przedstawienia spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem. Nie dysponujemy wprawdzie niezależnym zestawieniem chińskich recenzji ani danymi o frekwencji, ale już sam udział w dwóch festiwalach i towarzyszący mu program spotkań stanowią znaczące osiągnięcie.
Polski teatr nie potrzebuje paszportu do ludzkich emocji
Norbert Rakowski nie ograniczył się do prezentacji spektaklu. W Pekinie rozmawiał ze studentami i przedstawicielami Beijing People’s Art Theatre o współczesnym polskim teatrze, jego języku i sposobach funkcjonowania. W Szanghaju uczestniczył natomiast w panelu akademickim na prestiżowym Uniwersytecie Fudan. Dyskusja nosiła intrygujący tytuł: „Uczta symulacji: poszukiwanie autentyczności w wykreowanej rzeczywistości”.
Trudno o temat bardziej aktualny.
Żyjemy przecież w czasach, gdy człowiek potrafi stworzyć doskonały obraz samego siebie, niekoniecznie mający cokolwiek wspólnego z rzeczywistością. Media społecznościowe podsuwają nam wyretuszowane życiorysy, sztuczna inteligencja produkuje przekonujące imitacje prawdy, a politycy od dawna uprawiają sztukę kreowania rzeczywistości z rozmachem godnym najlepszych scenografów.
W tym świecie pytanie o autentyczność przestaje być wyłącznie filozoficzną zabawą. Staje się pytaniem o to, czy jeszcze potrafimy rozpoznać prawdziwego człowieka pod wszystkimi maskami, które codziennie zakłada.
I okazuje się, że mieszkańcy Opola, Pekinu i Szanghaju mogą mieć z tym podobny problem.
Przed Rakowskim byli Lupa, Jarzyna, Klata i Zadara
Nie byłoby jednak uczciwe przedstawianie chińskiej wyprawy „AUTENTIK” jako odkrycia zupełnie nowego kontynentu dla polskiego teatru. Polscy artyści docierali do chińskiej publiczności już wcześniej, a ich dokonania zasługują na przypomnienie.
Jednym z najważniejszych autorów tego sukcesu był Krystian Lupa. Jego „Persona. Marilyn” zaprezentowana w Tianjinie w 2014 roku wywołała ogromne zainteresowanie. Chińscy dziennikarze ustawiali się po wywiady, widzowie prosili o autografy, a krytycy próbowali zrozumieć zupełnie odmienny sposób budowania teatralnej rzeczywistości.
Jeszcze większe poruszenie wywołała „Wycinka”, oparta na prozie Thomasa Bernharda. Spektakl pokazany w Tianjinie i Pekinie stał się przedmiotem dyskusji o relacjach między artystą a władzą, karierze, konformizmie i niezależności twórczej. Były to tematy szczególnie interesujące w kraju, w którym granice publicznej krytyki politycznej wyznacza państwo.
Polski reżyser nie przyjechał więc jedynie zabawiać publiczności. Przywiózł pytania, których stawianie bywa niewygodne. I właśnie dlatego jego teatr okazał się tak fascynujący.
Polski teatr w Chinach – wybrane ważne wydarzenia
2012 – „4.48 Psychosis”, Grzegorz Jarzyna
Spektakl TR Warszawa pokazany w Hongkongu. Jeden z ważnych etapów otwierania chińskojęzycznej publiczności na współczesny polski teatr.
2013-2014 – „Persona. Marilyn”, Krystian Lupa
Po prezentacji w Hongkongu spektakl trafił do Tianjinu, gdzie odniósł wielki sukces i przyniósł reżyserowi wyjątkową popularność.
2015 – „Wycinka”, Krystian Lupa
Pokazy w Tianjinie i Pekinie. Spektakl wywołał szeroką dyskusję w chińskim środowisku teatralnym i intelektualnym.
2016 – „Plac Bohaterów”, Krystian Lupa
Przedstawienia w Tianjinie i Harbinie. Kolejny entuzjastycznie przyjęty spektakl reżysera.
Przed 2018 rokiem – „Dziady” i „Król Lear”
Pekińska publiczność oglądała również „Dziady” w reżyserii Michała Zadary oraz „Króla Leara” Jana Klaty.
2018 – „Ziemia obiecana”, Teatr Nowy w Łodzi
Trzy pokazy w Pekinie. Spektakl Remigiusza Brzyka na podstawie powieści Reymonta przedstawiał świat gwałtownego kapitalizmu, którego mechanizmy mogły być szczególnie czytelne dla chińskiej publiczności.
2025-2026 – „Między nami dobrze jest”, Dorota Masłowska
Chiński teatr Fengchao przygotował własną inscenizację polskiego dramatu. Spektakl wszedł do repertuaru w Pekinie, a podczas wizyty autorki w kwietniu 2026 roku bilety na przedstawienie zostały wyprzedane.
2026 – „AUTENTIK”, Norbert Rakowski
Sześć przedstawień w Pekinie i Szanghaju, udział w dwóch festiwalach oraz spotkania ze środowiskami teatralnymi i akademickimi.
Chińczycy pokochali polski teatr. Ale nie od pierwszego wejrzenia
Co ciekawe, początki tej fascynacji wcale nie były łatwe. Przedstawiciele Instytutu Adama Mickiewicza, który od lat promuje polską kulturę w Azji, wspominali, że pierwsze próby zainteresowania chińskich instytucji naszym teatrem napotykały na niezrozumienie.
Polskie przedstawienia były zbyt mroczne, zbyt krytyczne, zbyt dalekie od oczekiwanego obrazu pogodnego społeczeństwa. Bohaterowie cierpieli, kwestionowali autorytety, przeżywali kryzysy i niekoniecznie odnajdywali szczęście w ostatnim akcie.
Krótko mówiąc, zachowywali się jak ludzie.
Przełom nastąpił między innymi dzięki Krystianowi Lupie. Chińska publiczność odkryła, że teatr nie musi dostarczać gotowych odpowiedzi. Może stawiać niewygodne pytania, a nawet pozostawiać widza z poczuciem niepewności. Z czasem zainteresowanie polskimi twórcami przestało ograniczać się do sprowadzania gotowych przedstawień. Chińskie sceny zaczęły zapraszać polskich reżyserów do pracy z miejscowymi aktorami.
Krystian Lupa zrealizował „Mo Fei”, a Grzegorz Jarzyna „Dwa miecze”. To już nie był zwykły eksport kultury, lecz rzeczywista współpraca artystyczna.
Jeszcze ciekawszy przykład przyniósł rok 2026. Dorota Masłowska odwiedziła Chiny, gdzie jej dramat „Między nami dobrze jest” żyje już własnym scenicznym życiem w wykonaniu chińskich aktorów.
To szczególny rodzaj sukcesu. Nie tylko pokazujemy Chińczykom, jak wygląda polski teatr. Oni sami sięgają po polskie teksty, odnajdując w nich coś ważnego dla siebie.
Opole w dobrym towarzystwie
Na tym tle wyprawa Teatru im. Jana Kochanowskiego nabiera dodatkowego znaczenia. Opolska scena dołącza do grona polskich teatrów, które potrafiły zainteresować publiczność Państwa Środka. Nie przez egzotykę, ludowe stroje czy opowiadanie o polskich osobliwościach, lecz przez współczesną sztukę podejmującą uniwersalne problemy.
Warto przy tym pamiętać, że „AUTENTIK” jest koprodukcją opolskiego teatru i Wrocławskiego Teatru Pantomimy. Sukces należy więc do obu zespołów, a także do artystów, którzy potrafili zbudować przedstawienie komunikujące się z widzem ponad granicami języka.
Istotne jest również to, że chińska trasa nie skończyła się na oklaskach. Rozmowy w Pekinie i na Uniwersytecie Fudan mogą zaowocować kolejnymi kontaktami, zaproszeniami i projektami. W świecie teatru właśnie tak często zaczyna się trwała współpraca międzynarodowa.
Oczywiście sześć przedstawień nie oznacza jeszcze podboju chińskiego rynku teatralnego. Nie wiemy też, czy „AUTENTIK” wywoła tam podobną debatę jak niegdyś „Wycinka” Lupy. Na takie oceny potrzeba czasu, recenzji i kolejnych zaproszeń.
Ale pierwszy krok został wykonany. I to krok znaczący.
Najciekawsze jest to, że wcale nie jesteśmy tak różni
W całej tej historii najbardziej interesuje mnie jednak nie liczba spektakli, nie prestiż festiwali, a nawet nie entuzjazm publiczności. Najciekawsze jest to, że przedstawienie przygotowane w Opolu i Wrocławiu może sprowokować w Szanghaju rozmowę o prawdzie, pozorach i ludzkiej tożsamości. Bo przecież łatwo wyobrażać sobie Chiny jako odległy, niemal niepojęty świat. Inny język, inna tradycja, inny system polityczny, inne obyczaje. A jednak kiedy gasną światła na widowni, okazuje się, że człowiek po obu stronach globu zadaje sobie podobne pytania. Czy jestem sobą, czy tylko odgrywam rolę? Czy moje życie jest autentyczne, czy zostało wyreżyserowane przez oczekiwania innych? Czy potrafię jeszcze odróżnić prawdę od jej doskonale przygotowanej imitacji?
W Pekinie, Szanghaju i Opolu odpowiedzi mogą być różne. Ale pytania pozostają zaskakująco podobne.
I może właśnie na tym polega największy sukces „AUTENTIK”. Że polski teatr pojechał na drugi koniec świata i zamiast opowiadać Chińczykom o Polsce, opowiedział im coś o nich samych.
A przy okazji także o nas.
Fot. Teatr Kochanowskiego w Opolu
