Próchnicę ma ponad 80 procent polskich sześciolatków, a problem dotyczy również zdecydowanej większości starszych dzieci. Tymczasem jeszcze kilkadziesiąt lat temu szkolny gabinet stomatologiczny był czymś zupełnie zwyczajnym. Kampania „Zdrowy Uśmiech Dziecka – wspólna sprawa” ma przekonać samorządy, że warto wrócić do profilaktyki prowadzonej jak najbliżej ucznia. Szczególnie na Opolszczyźnie, gdzie dostęp do publicznej stomatologii należy do najbardziej ograniczonych w kraju.
W latach siedemdziesiątych w szkołach dentysta nie był żadną sensacją. W moim kłodzkim ogólniaku był doktor Górski. Uczeń dostawał wezwanie, szedł do gabinetu i siadał na fotelu. Nikt nie pytał, czy rodzice zdążyli umówić wizytę, czy mają samochód, czy stać ich na prywatnego stomatologa. Oczywiście, nie wszystko było wtedy idealne. Ówczesne fotele i wiertła nie należały do szczególnie przyjaznych, a szkolny dentysta niekoniecznie budził entuzjazm uczniów. Ale istniała rzecz bezcenna: systematyczna kontrola. Dziecko trafiało do stomatologa, zanim zaczęło je boleć.
Dziś mamy nowoczesne gabinety, znakomity sprzęt, bezbolesne metody leczenia i coraz droższe usługi. A jednocześnie próchnica pozostaje jedną z najpowszechniejszych chorób polskich dzieci.
Statystyki, od których bolą zęby
Problem nie jest nowy, ale jego skala wciąż przeraża. Dane ogólnopolskiego monitoringu zdrowia jamy ustnej, przywołane również w materiałach administracji sanitarnej z listopada 2026 roku, pokazują, że próchnica zaczyna się znacznie wcześniej niż szkolna edukacja.
Próchnica wśród polskich dzieci – liczby
41,1% – trzylatków miało próchnicę zębów mlecznych.
76,8% – pięciolatków miało próchnicę.
81,3% – sześciolatków miało próchnicę.
80% – siedmiolatków miało próchnicę zębów mlecznych.
Blisko 90% – dwunastolatków dotyczy problem próchnicy według danych przywoływanych przez NFZ.
62,3% – dwunastolatków myło zęby co najmniej dwa razy dziennie według danych cytowanych w raporcie AOTMiT z 2025 roku.
Dane o dzieciach w wieku 3-7 lat pochodzą z monitoringu Ministerstwa Zdrowia przeprowadzonego w latach 2016-2019. Pozostałe wskaźniki pochodzą z zestawień NFZ i AOTMiT. Są to najnowsze zweryfikowane dane dostępne w przywołanych opracowaniach, a nie wyniki jednego badania z 2026 roku.
Warto uświadomić sobie, co te liczby oznaczają. W przeciętnej klasie liczącej 25 uczniów zdecydowana większość dzieci ma już doświadczenie z próchnicą. A przecież nie mówimy o chorobie, której nie potrafimy zapobiegać. Wiemy doskonale, jak to robić.
Potrzebne są regularne kontrole, właściwa higiena, ograniczenie cukru, stosowanie past z fluorem i szybkie leczenie pierwszych zmian. Problem w tym, że między wiedzą a codzienną praktyką wciąż istnieje ogromna przepaść.
Opolszczyzna ma szczególny powód do niepokoju
Jeszcze bardziej niepokojąco wyglądają dane dotyczące dostępności stomatologów finansowanych przez NFZ. Według ustaleń Najwyższej Izby Kontroli, przywołanych w raporcie Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z 2025 roku, w pierwszym kwartale 2023 roku aż 19,7 procent gmin województwa opolskiego nie miało na swoim terenie zapewnionego dostępu do ogólnostomatologicznych świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
To był najgorszy wynik w Polsce. Średnia krajowa wynosiła 9,4 procent.
Nie oznacza to, że w co piątej opolskiej gminie nie było żadnego dentysty. Oznacza natomiast, że mieszkańcy nie mieli na miejscu dostępu do takiego leczenia w ramach publicznego systemu.
Dane dotyczą 2023 roku i nie przesądzają o sytuacji w każdej gminie w listopadzie 2026 roku. Pokazują jednak skalę problemu, z którym samorządy muszą się mierzyć. Dla rodziny mieszkającej w dużym mieście wyprawa do dentysty bywa kwestią znalezienia wolnego terminu. Dla rodziny z małej miejscowości dochodzą do tego dojazd, zwolnienie z pracy, organizacja opieki nad pozostałymi dziećmi. W rezultacie profilaktyka często przegrywa z codziennymi obowiązkami.
Agenci Uśmiechu zapraszają samorządowców
Właśnie dlatego warto zwrócić uwagę na kampanię „Zdrowy Uśmiech Dziecka – wspólna sprawa”, organizowaną przez Agentów Uśmiechu pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Pacjenta. Jej adresatami nie są tym razem przede wszystkim rodzice, lecz osoby mające wpływ na organizację życia lokalnych społeczności: wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast, radni oraz pracownicy samorządowi odpowiedzialni za oświatę, zdrowie i politykę społeczną.
Organizatorzy chcą przekonać ich, że profilaktyka stomatologiczna powinna być obecna w szkolnej codzienności, a nie ograniczać się do okazjonalnych pogadanek o szczotkowaniu zębów.
„Zdrowy Uśmiech Dziecka – wspólna sprawa”
Bezpłatny webinar dla samorządowców
Termin: 17 listopada 2026 roku, wtorek
Godzina: 10.00
Forma: spotkanie internetowe
Tematy spotkania:
- Korzyści z profilaktyki stomatologicznej prowadzonej w szkolnym otoczeniu dziecka.
- Rola samorządu we współpracy szkół, rodzin i gabinetów dentystycznych.
- Włączanie profilaktyki stomatologicznej do szkolnych programów promocji zdrowia.
- Praktyczne sposoby kształtowania zdrowych nawyków i zachęcania dzieci do regularnych kontroli.
Organizator: Agenci Uśmiechu
Link do rejestracji: https://tiny.pl/z93020d8m
Patronat honorowy: Rzecznik Praw Pacjenta
Udział jest bezpłatny. Organizatorzy przewidują rejestrację internetową.
Szkolny dentysta nie musi być wspomnieniem
Warto przy tym przypomnieć, że opieka stomatologiczna nad uczniami nie jest wyłącznie dobrą wolą samorządowców. Polskie przepisy przewidują zapewnienie uczniom dostępu do świadczeń stomatologicznych. Nie oznacza to jednak obowiązku utrzymywania gabinetu w każdej szkole. Opieka może być organizowana w szkolnym gabinecie, we współpracującej placówce poza szkołą albo z wykorzystaniem dentobusu. Dzieci i młodzież mają też prawo do określonych bezpłatnych świadczeń profilaktycznych i leczniczych finansowanych przez NFZ.
Od 2025 roku rozszerzono zakres świadczeń profilaktycznych, między innymi o lakierowanie zębów mlecznych.
Na papierze wygląda to całkiem rozsądnie. Ale o skuteczności systemu nie świadczy liczba zapisanych w przepisach uprawnień. Świadczy o niej liczba dzieci, które rzeczywiście zostały zbadane, otrzymały pomoc i nie muszą cierpieć z powodu nieleczonych zębów.
Dlatego samorządy powinny nie tylko sprawdzać, czy szkoły mają podpisane wymagane porozumienia, lecz również interesować się tym, jak często uczniowie korzystają z opieki i czy rodzice wiedzą, gdzie mogą zgłosić się z dzieckiem.
Nie chodzi o powrót do starych wierteł
Nie mam zamiaru idealizować szkolnej stomatologii sprzed pół wieku. Doktor Górski z mojego kłodzkiego liceum dysponował zupełnie innymi możliwościami niż współcześni dentyści. Nie wszystko, co pamiętamy z tamtych czasów, zasługuje na przywrócenie. Ale jedno rozwiązanie było bezdyskusyjnie sensowne: to opieka docierała do dziecka, a nie dziecko musiało szukać opieki.
Dziś, kiedy tyle mówimy o profilaktyce, zdrowiu publicznym i wyrównywaniu szans, warto tę prostą zasadę sobie przypomnieć. Zwłaszcza że próchnica nie jest wyłącznie problemem estetycznym. Nieleczona powoduje ból, stany zapalne, trudności w jedzeniu i może zakłócać codzienne funkcjonowanie dziecka. Potrafi również odbierać pewność siebie i utrudniać naukę.
Dlatego listopadowy webinar może być czymś więcej niż kolejnym internetowym spotkaniem urzędników. Pod warunkiem, że po jego zakończeniu samorządowcy zaczną zadawać konkretne pytania: ilu naszych uczniów regularnie bada zęby, gdzie mogą skorzystać z bezpłatnej pomocy i co możemy zrobić, żeby było im łatwiej?
Bo zdrowy uśmiech dziecka nie powinien zależeć od zasobności portfela rodziców ani od tego, jak daleko od domu znajduje się najbliższy gabinet.
A gdyby udało się przywrócić do szkół choćby część tego, co przed laty było oczywistością, doktor Górski z kłodzkiego ogólniaka miałby zapewne powody do satysfakcji.
.
