Wspieraj wolne media

Choć mogłoby się wydawać, że czas rozliczeń na drodze postępowań sądowych za represje związane z działalnością w latach 1944 – 1989 na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego jest już za nami – Sądy w dalszym ciągu wydają wyroki zasądzające odszkodowania i zadośćuczynienia na rzecz represjonowanych osób, lub w razie ich śmierci – na rzecz ich małżonków, dzieci lub rodziców.

Na taką możliwość wskazuje ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, zwana potocznie „ustawą lutową”.

Choć sama nazwa ustawy lutowej może sugerować, iż znajdzie ona zastosowanie wyłącznie do tych represjonowanych osób, wobec których zostały wydane orzeczenia w związku ich działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, to możliwość żądania na jej podstawie odszkodowania i zadośćuczynienia została dodatkowo rozszerzona o osoby:

  1. wobec których wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego;
  2. mieszkające obecnie bądź w chwili śmierci w Polsce, represjonowane przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium Polski w okresie od dnia 1 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Rzymskim, w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r., za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub z powodu takiej działalności;
  3. które w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniły czynną służbę wojskową, do której odbycia zostały powołane za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego;
  4. będące dzieckiem matki pozbawionej wolności, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, które przebywało wraz z matką w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia lub którego matka w okresie ciąży przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia. Podkreślenia wymaga, że ustawa lutowa przewiduje w tym przypadku analogiczne uprawnienie w zakresie możliwości żądania odszkodowania i zadośćuczynienia na rzecz małżonka, dzieci lub rodziców osoby, której matka została pozbawiona wolności;
  5. co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli oskarżonego uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego, i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoby te były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane;
  6. pozbawione życia albo wolności przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe, bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem postępowania.

Wyżej wymienionym osobom (w tym osobom, wobec których zostały wydane orzeczenia w związku z ich działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego), przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. W razie śmierci osoby, której przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie, uprawnienie to przechodzi na jego małżonka, dzieci i rodziców.

  1. Przebieg ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie
  • Unieważnienie orzeczenia wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Doprowadzenie do zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia na rzecz represjonowanych osób, wobec których zostało wydane orzeczenie w związku z ich działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, będzie wymagało uprzedniego unieważnienia orzeczenia.

Nieważność orzeczenia stwierdza sąd okręgowy albo (w określonych przypadkach) wojskowy sąd okręgowy, w którego okręgu wydane zostało przez organ I Instancji orzeczenie będące przedmiotem postępowania o unieważnienie. Stwierdzenie nieważności orzeczenia możne nastąpić na wniosek m.in. osoby represjonowanej, jej krewnego w linii prostej, przysposabiającego lub przysposobionego, rodzeństwa lub małżonka.

Co istotne, stwierdzeniu nieważności orzeczenia nie stoją na przeszkodzie wykonanie kary, zastosowanie amnestii lub abolicji, zatarcie skazania, akt łaski, przedawnienie, zadośćuczynienie czy śmierć osoby represjonowanej, której orzeczenie dotyczy.

W stosunku do pozostałych, wymienionych powyżej osób, żądanie od Skarbu Państwa odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie będzie wymagało uprzedniego unieważnienia jakiegokolwiek orzeczenia lub decyzji.

  • Wystąpienie z żądaniem o odszkodowanie i zadośćuczynienie

Żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia przez osobę (lub w razie jej śmierci – jej małżonka, dzieci lub rodziców):

  1. wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia;
  2. która była dzieckiem matki pozbawionej wolności, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, które przebywało wraz z matką w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia lub którego matka w okresie ciąży przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia;

należy zgłosić odpowiednio w Sądzie okręgowym lub wojskowym Sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie 10 lat od daty jego uprawomocnienia się.

Żądanie o odszkodowanie i zadośćuczynienie przez pozostałe, wyżej wymienione osoby, dla których ustawa lutowa przewidziała tę możliwość, należy zgłosić w sądzie okręgowym, w którego okręgu zamieszkuje osoba składająca żądanie.

  1. Zestawienie przykładowych wyroków zasądzających odszkodowanie i zadośćuczynienie na rzecz osób represjonowanych (lub ich małżonków, rodziców i dzieci)

Jak zostało wielokrotnie podkreślone w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zadośćuczynienie ma funkcję kompensacyjną i zasądzona suma zadośćuczynienia nie ma na celu usunięcia szkody niemajątkowej, a jedynie ma stanowić rekompensatę dla pokrzywdzonego, która choć częściowo złagodzi jego cierpienia. Natomiast odszkodowanie ma wyrównać poniesione szkody majątkowe. Zarówno ocena poniesionego przez pokrzywdzonego cierpienia, jak i szkód, każdorazowo powinna być rozpatrywana przez pryzmat konkretnego stanu faktycznego. Abstrahując od teoretycznych rozważań przy próbie oceny, jak doznane przez człowieka cierpienie powinno przekładać się na wysokość zasądzonego na jego rzecz zadośćuczynienia, warto przyjrzeć się dotychczasowej praktyce orzeczniczej Sądów w tym zakresie, co – w pewnym uogólnieniu – przedstawia przygotowane przeze mnie poniższe zestawienie (podkreślenia wymaga, iż część z poniższych wyroków nie jest jeszcze prawomocna).

L.P. Sąd wydający orzeczenie oraz sygnatura akt Podstawa odszkodowania/ zadośćuczynienia Wysokość odszkodowania/
zadośćuczynienia
1. Sąd Okręgowy w Warszawie, XII Wydział Karny, sygn. akt: XII Ko 77/18, wyrok z dnia 27 lutego 2019 r. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłą z pełnienia czynnej służby wojskowej, do której odbycia ww. został powołany za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego 18.000,00 zł
2. Sąd Okręgowy w Łodzi, IV Wydział Karny, sygn. akt: IV Ko 12/19, wyrok z dnia 3 czerwca 2019 r. zadośćuczynienie za krzywdy wynikłe z pozbawienia wolności A. K. w okresie od dnia 28 listopada 1946 roku do dnia 15 kwietnia 1947 roku 45.000,00 zł
3. Sąd Okręgowy w Łodzi, IV Wydział Karny, sygn. akt: IV Ko 11/18, wyrok z dnia 22 października 2018 r. zadośćuczynienie za tymczasowe aresztowanie H. D. odbyte w sprawie Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu w sprawie sygn. akt Sr 37/47 22.500,00,00 zł x 4 uprawnionych

= 90.000,00 zł

4. Sąd Okręgowy w Poznaniu, III Wydział Karny, sygn. akt: III Ko 407/14, wyrok z dnia 26 stycznia 2015 r. zadośćuczynienie za doznane krzywdy 95.000,00 zł
5. Sąd Okręgowy w Warszawie, XII Wydział Karny, sygn. akt: XII Ko 87/17, wyrok z dnia 28 marca 2018 roku 1.       zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

2.       odszkodowanie za poniesioną szkodę 

1.       90.000,00 zł

2.       18.900,00 zł

6. Sąd Okręgowy w Warszawie, XVIII Wydział Karny, sygn. akt: XVIII Ko 14/17,wyrok z dnia 21 lipca 2017 r. zadośćuczynienie za krzywdy wynikłe z pozbawienia wolności S. M. (1) ur. (…) w okresach od 2 maja 1945 roku do 9 listopada 1945 roku i od 23 października 1950 roku do 9 listopada 1950 roku 35.000,00 zł x 3 uprawnionych = 105.000,00 zł
7. Sąd Okręgowy w Białymstoku, III Wydział Karny, sygn. akt: III Ko 77/14, wyrok z dnia 22 października 2014 r. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę 80.000,00 zł
8. Sąd Okręgowy w Warszawie, XII Wydział Karny, sygn. akt: XII Ko 5/18, wyrok z dnia 4 grudnia 2018 r. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę z tytułu niewątpliwie niesłusznego rzeczywistego pozbawienia wolności Z. S. 40.000,00 zł
9. Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział VII Karny, sygn. akt: VIII Ko 83/19, wyrok z dnia 28 stycznia 2020 r. 1.       zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

2.       odszkodowanie za poniesioną szkodę

1.       30.000,00 zł x 3 uprawnionych = 90.000,00 zł

2.       13.133,00 zł x 3 uprawnionych = 39.399,00 zł

10. Sąd Okręgowy w Warszawie, XII Wydział Karny, sygn. akt: XII Ko 83/18, wyrok z dnia 24 stycznia 2019 r. 1.       zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

2.       odszkodowanie za poniesioną szkodę

1.       60.000,00 zł

2.       15.003,82 zł

  • Jak udowodnić rozmiar cierpienia czy poniesionej szkody?

Nie można tracić z pola widzenia, iż wykazanie skali cierpienia osób represjonowanych oraz wysokości szkód, jakie ponieśli w związku z represjami, nie jest łatwym zadaniem, ponieważ zdarzenia te miały miejsce kilkadziesiąt lat temu i niejednokrotnie pamięć o nich wynika wyłącznie z rodzinnych przekazów. Rodzinne przekazy mają w tym przypadku znaczenie, a osoby pamiętające osobę represjonowaną i konsekwencje, jakie ją spotkały w związku z represjami, będą mogły zostać przesłuchane w charakterze świadków. Istotnym środkiem dowodowym będą dla Sądu także wszelkie dokumenty, które chociaż w pośredni sposób, będą mogły potwierdzić działalność osoby represjonowanej na rzecz bytu Państwa Polskiego. Niejednokrotnie zebranie takiej dokumentacji może wiązać się z wizytą w archiwach państwowych.

Odszkodowania dla dzieci osób represjonowanych w latach 1944 – 1989

Autorem artykułu jest aplikant radcowski – Aleksander Jackowiak , tel. 696-469-998, jackowiaklegal.pl

 

Udostępnij:

Skomentuj

O Autorze

Zawsze Pewnie, Zawsze Konkretnie

SZANOWNI PAŃSTWO

Od 25 maja br. w Polsce obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie ich swobodnego przepływu oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). Na naszym portalu używamy np. plików cookies (stanowią dane informatyczne, w szczególności pliki tekstowe, które przechowywane są w urządzeniu końcowym użytkownika serwisu Opowiecie.info i przeznaczone są do korzystania ze stron internetowych serwisu Opowiecie.info). Zgodnie z RODO dane osobowe to wszystkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej (w tym imię i nazwisko, czy adres zamieszkania, adres e-mail, czy adres IP, zapisywane w plikach cookies). Administratorem danych osobowych, pozyskiwanych przez portal informacyjny WWW.OPOWIECIE.INFO jest OPOWIECIE.INFO Joanna Kołodziej, ul. Sokołów 3, 46-081 Dobrzeń Wielki NIP: 7541544353, REGON: 381405173.

Zapewniamy, że wszelkie pozyskiwane dane przez portal informacyjny Opowiecie.info lub przez naszych zaufanych partnerów przetwarzamy tylko w zakresie, na jaki zezwala RODO:
– gdy jest to niezbędne do zawarcia lub wykonania umowy;
– gdy wynika to z prawnie uzasadnionych interesów realizowanych przez administratora lub przez stronę trzecią, np. w celu zapewnienia bezpieczeństwa usługi;
– gdy posiadamy dobrowolna zgodę użytkownika.
Odbywać się to będzie zawsze na podstawach prawnych, dopuszczalnych przez RODO.

Dane osobowe będą przetwarzane przez administratora – Blacharstwo Samochodowe Import Export Łukasz Kołodziej z siedzibą w Dobrzeniu Wielkim (zwane dalej Właścicielem), ul. Sokołów 3, 46-081 Dobrzeń Wielki, NIP: 754-13-75-270, REGON: 531127643 mogą zostać przekazane przez administratora zaufanym partnerom, którzy będą mogli je przetwarzać wyłącznie we wskazanym celu i zakresie. Zgodnie z RODO każdy z Państwa kto udzielił lub udzieli nam zgody na przetwarzanie danych osobowych, może ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Państwu także prawo żądania dostępu do nich, ich sprostowania lub usunięcia, prawo do ich przeniesienia, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania oraz do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO.

W związku z pełnieniem obowiązków administratora Państwa danych osobowych stosujemy zabezpieczenia oraz procedury pomagające w bezpiecznym przetwarzaniu danych, miedzy innymi: witryna i wszystkie aplikacje internetowe korzystają z bezpiecznego protokołu zabezpieczonego certyfikatem SSL.

Jeżeli wyrażają Państwo zgodę na przetwarzanie Waszych danych osobowych przez Blacharstwo Samochodowe Import Export Łukasz Kołodziej z siedzibą w Dobrzeniu Wielkim (zwane dalej Właścicielem), ul. Sokołów 3, 46-081 Dobrzeń Wielki, NIP: 754-13-75-270, REGON: 531127643 oraz naszych zaufanych partnerów, co związane jest z korzystaniem z treści na portalu WWW.OPOWIECIE.INFO, w celach marketingowych, analitycznych, w tym na ich przetwarzanie w plikach cookies i podobnych.  Wyrażenie zgody na przetwarzanie danych jest dobrowolne.

Polityka prywatności   Polityka cookies